Controle
De federale overheid controleert of de federale wettelijke vereisten rond gewasbeschermingsmiddelen, beter bekend als pesticiden, op de Belgische markt worden gerespecteerd.
Enkele voorbeelden:
- In tuincentra, doe-het-zelf-zaken en andere winkels waar producten voor niet-professioneel gebruik worden verkocht, moeten affiches ophangen die de klanten informeren over de risico’s van gewasbeschermingsmiddelen en over duurzame alternatieven;
- Producten die zijn toegelaten voor professioneel gebruik mogen enkel worden aangekocht door houders van een fytolicentie;
- Professionele gebruikers (bijvoorbeeld landbouwers) moeten gewasbeschermingsmiddelen correct opslaan en moeten registers bijhouden waarin ze elk gebruik ervan noteren.
- Alle toestellen die kunnen worden gebruikt om gewasbeschermingsmiddelen toe te dienen moeten om de drie jaar gekeurd worden.
- Voedingsmiddelen mogen slechts beperkte hoeveelheden sporen van gewasbeschermingsmiddelen (residuen) bevatten.
- …
De taken zijn verdeeld tussen twee controle-instanties:
- Het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) controleert het op de markt brengen van gewasbeschermingsmiddelen en het gebruik ervan in de voedselketen (in het bijzonder door landbouwers). Lees hier meer details over de controles op gewasbeschermingsmiddelen door het FAVV.
- De Federale Milieu-Inspectie van de FOD Volksgezondheid staat in voor de controle op de verkoop van gewasbeschermingsmiddelen voor niet-professioneel gebruik (tuincentra) en voor gebruik buiten de voedselketen (tuinaannemers, enz.). Deze inspectiedienst controleert eveneens de behandelde zaaizaden en de begassingen.
Via de volgende links vind je meer informatie en resultaten van deze controles:
- Controleresultaten advies aan niet-professionele gebruikers
- Controleresultaten verkoop van gewasbeschermingsmiddelen voor professioneel gebruik uitsluitend aan fytolicentiehouders
- Controle op gewasbeschermingsmiddelen en toevoegingsstoffen (FAVV)
- Technische keuring van spuittoestellen (FAVV)
Naast de controles die de federale overheid uitvoert, worden er ook verschillende controles uitgevoerd door gewestelijke controle-instanties. Zij gaan na of de gewestelijke regels rond het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen worden gerespecteerd.
Monitoring
De verschillende Belgische overheden verzamelen gegevens over hoeveel gewasbeschermingsmiddelen er worden verkocht en gebruikt, over hun concentraties in het menselijk lichaam en in het milieu, en over hun impact op gezondheid en milieu. Daarnaast worden rapporten gepubliceerd door derden, die op eigen initiatief het voorkomen van gewasbeschermingsmiddelen monitoren.
Monitoring van verkoop en gebruik van gewasbeschermingsmiddelen
De federale overheidsdienst verzamelt en publiceert jaarlijks de verkoopcijfers van gewasbeschermingsmiddelen. Meer informatie hierover, samen met de meest actuele cijfers, vindt u hier.
De gebruiksgegevens van gewasbeschermingsmiddelen in de landbouw worden verzameld door de gewesten. Voor meer informatie kan je de websites van de bevoegde overheden raadplegen:
Indicatoren over gewasbeschermingsmiddelen
Er worden verschillende indicatoren gebruikt om het gebruik en de risico’s van gewasbeschermingsmiddelen te beoordelen en op te volgen doorheen de tijd. Indicatoren kunnen bijvoorbeeld worden gebruikt om de potentiële impact van het gebruik van pesticiden op de gezondheid en het milieu op te volgen.
Zo heeft de Europese Commissie de ‘geharmoniseerde risico-indicatoren’ (HRI's) ontwikkeld, die zijn gebaseerd op de hoeveelheid werkzame stoffen die op de markt worden gebracht en het aantal noodtoelatingen. Lees hier meer over de geharmoniseerde risico-indicatoren.
Monitoring van concentraties in het menselijk lichaam en gezondheidseffecten
In België zijn de gewesten bevoegd voor de monitoring van omgevingspolluenten in het menselijk lichaam en hun effecten op de gezondheid.
Op federaal niveau lopen er echter ook verschillende initiatieven om de gezondheidseffecten van gewasbeschermingsmiddelen op te volgen:
- Op vraag van de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu volgt het Antigifcentrum de telefonische oproepen op die verband houden met acute blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen. Deze opvolging wordt toxicovigilantie genoemd. Lees er hier meer over.
- Om chronische gezondheidseffecten van gewasbeschermingsmiddelen te monitoren, volgen de toxicologen van onze dienst op regelmatige basis ook de internationale wetenschappelijke literatuur op. Het rapport van de meest recente analyse en de aanbevelingen voor het beleid, vind je hier.
- Het Wetenschappelijk Comité, een onafhankelijk adviesorgaan ingesteld bij het FAVV, evalueert periodiek de chronische blootstelling van de Belgische bevolking aan residuen van gewasbeschermingsmiddelen via consumptie van groenten en fruit. Het meest recente rapport vind je op de website van het FAVV.
Op basis van studies of rapporten van derden rond gezondheidseffecten van gewasbeschermingsmiddelen publiceerden we ook antwoorden op de volgende vragen:
- Wat betekent het als er pesticiden in urine worden teruggevonden?
- Moet ik mij zorgen maken over pesticiden in mijn slaapkamer?
- Schuilt er gevaar in een boeketje bloemen?
Monitoring van concentraties in het milieu en milieueffecten
Voor de monitoring van resten van gewasbeschermingsmiddelen in het leefmilieu zijn de gewesten bevoegd. Dit betreft zowel de aanwezigheid in de bodem en de lucht als in oppervlakte-, grond- en drinkwater. De analyseresultaten worden vergeleken met de normen om te bepalen of beperkende maatregelen nodig zijn.
- Voor oppervlaktewater bestaan er federale toelatingsnormen per werkzame stof. Bij regelmatige overschrijding zal worden opgetreden door aanpassing of intrekking van de toelating. Daarnaast bestaan er ook gewestelijke normen voor oppervlaktewater. Wij streven samen met de gewesten naar enerzijds harmonisatie van deze normen en anderzijds naar het respecteren ervan, ook al is er geen wettelijke basis voor federale maatregelen.
- Om de concentraties van probleemstoffen in het oppervlaktewater terug te dringen, werd er daarnaast een samenwerking tussen de gewestelijke overheden, federale overheid en gewasbeschermingsmiddelenindustrie opgezet om emissiereductieplannen op te stellen. Daarover lees je hier meer.
- In België dient voornamelijk grondwater als drinkwater, maar er wordt ook oppervlaktewater gebruikt. Voor grondwater en drinkwater zijn vaste normen van toepassing, namelijk 0,1 µg/l voor elke werkzame stof en 0,5 µg/l voor de totale som. Ook hier wordt bij regelmatige overschrijdingen opgetreden door aanscherping of intrekking van de betrokken toelatingen. Dit gebeurde bijvoorbeeld in het geval van bentazon.
- Voor mineraalwater daarentegen is er aparte wetgeving in voege die stelt dat het water volledig vrij moet zijn van alle verontreinigingen.
Het Erkenningscomité kan ook monitoringsprogramma’s opleggen als toelatingsvoorwaarde voor producten op basis van bepaalde werkzame stoffen. Hiermee kan dan worden opgevolgd of de waargenomen concentraties in het milieu onder de veilige limieten blijven. De stoffen waarvoor momenteel monitoringsprogramma’s lopen zijn hier opgelijst.
Op basis van een studie van derden over de aanwezigheid van gewasbeschermingsmiddelen in het leefmilieu publiceerden we ook een antwoord op de volgende vraag: