Laatste update: 05/12/2024
De bescherming van het brede publiek en kwetsbare groepen is een cruciaal thema binnen het programma 2023-2027 van het NAPAN, het Nationaal Actieplan voor de Reductie van Pesticiden. Hierna worden de belangrijkste acties binnen dit thema kort toegelicht.
Gezamenlijke actie van de federale en gewestelijke overheden
De complexe bevoegdheidsverdeling binnen België maakt dat zowel de federale als gewestelijke overheden, elk binnen hun eigen bevoegdheid, maatregelen kunnen nemen die gericht zijn op een betere bescherming van de bevolking, en specifieke kwetsbare groepen in het bijzonder. Actie Bel. 3.7.1 is bedoeld om het overleg tussen de verschillende bevoegde overheden te stimuleren, met het oog op de uitwisseling van informatie en de reflectie over zowel de bestaande maatregelen als nieuwe beleidsinitiatieven.
Daarnaast voorziet deze actie ook dat de bevoegde overheden samen communiceren over het Belgische beleid inzake de bescherming van het brede publiek en kwetsbare groepen (via deze pagina), en dat deze communicatie jaarlijks wordt geactualiseerd.
Acties van het Vlaams Gewest
Het nieuwe Vlaams Actieplan Duurzaam Pesticidegebruik tot 2027 voorziet de invoering van bufferstroken om kwetsbare groepen zoals kinderen en ouderen te beschermen: rondom woonzorgcentra, zorginstellingen, kleuter- en basisscholen en kinderdagverblijven komt er vanaf 2026 een bufferzone van 10 meter breed, waarin geen pesticiden gebruikt mogen worden. Deze bufferzone kan verkleind worden tot 5 meter wanneer er langs de perceelsgrens een groenscherm, bijvoorbeeld een haag, wordt aangeplant.
Momenteel moeten professionele land- en tuinbouwers in Vlaanderen reeds spuittechnieken toepassen die de drift (verwaaiing van spuitnevels) met minstens 75% verminderen. Vanaf 2026 wordt dit percentage verhoogd tot minimaal 90% driftreductie (op perceelsniveau en voor alle teelten die in open lucht geteeld worden). Handhaving van deze maatregel verloopt via de 3-jaarlijkse IPM-audit op elk landbouwbedrijf (gewestelijke bevoegdheid) en in de toekomst ook via de 3-jaarlijkse verplichte keuring van de spuitapparatuur (federale bevoegdheid, in voorbereiding: zie actie Fed. 3.4.2).
Het Vlaams Gewest voorziet in het kader van haar stroomgebiedbeheerplannen sensibiliseringsacties om verontreiniging door pesticiden te vermijden in gebieden van het Vlaams Ecologisch Netwerk (VEN) en specifiek aangeduide zones, in grondwater en oppervlaktewater bestemd voor de drinkwaterproductie. Daarnaast zijn er ook acties voorzien, gericht op de bescherming van de waterkwaliteit in gebieden waar oppervlaktewater wordt gebruikt voor de productie van drinkwater (door een inventarisatie van de nood aan bijkomende vul- en spoelplaatsen voor spuittoestellen en een studie naar de kwaliteit van drainagewater). Ook de monitoring van pesticiden en hun afbraakproducten in grond- en oppervlaktewater wordt verdergezet.
Acties van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest
Het Gewestelijk Programma voor Pesticidereductie van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest voorziet verschillende acties ter bescherming van het brede publiek en kwetsbare groepen:
- Actie BHG 3.5.1 heeft tot doel de verstandhouding tussen professionele gebruikers van gewasbeschermingsmiddelen en omwonenden van behandelde percelen te bevorderen. Hiertoe zal, in overleg met landbouwers en park- en tuinbeheerders, een strategie worden uitgewerkt, waarbij voorlichting en risicobeperking worden gecombineerd. Via proefprojecten zal deze strategie worden getest.
- Actie BHG 3.5.2 zal bestuderen hoe er bufferzones kunnen worden ingericht tussen landbouwpercelen en nabijgelegen woningen/voorzieningen, om de risico’s voor omwonenden en kwetsbare groepen te beperken. Dit zal gebeuren aan de hand van een wetenschappelijke literatuurstudie, een evaluatie van bestaande maatregelen in andere landen en Gewesten, een cartografische analyse en een studie van de mogelijke stimuleringsmaatregelen en vergoedingen voor de betrokken landbouwers.
- Actie BHG 3.7.1 is gericht op het terugdringen van het pesticidegebruik op privéterreinen die openstaan voor het publiek, zoals sportvelden. Het Gewest wenst particuliere terreinbeheerders (park- en tuinaannemers) te ondersteunen in de transitie naar een terreinbeheer zonder het gebruik van pesticiden door middel van passende stimuleringsmaatregelen (sensibilisatie, opleiding, proefprojecten,…). Ook nieuwe regelgevende maatregelen zullen worden overwogen.
- Actie BHG 3.7.2 is gericht op het ondersteunen van beheerders van openbare ruimten bij het ecologisch en pesticidevrij beheer van de openbare ruimte door middel van permanente en aangepaste begeleiding van terreinbeheerders (o.a. via de ‘Natuurfacilitator’ die advies geeft over complexere fytosanitaire kwesties en geïntegreerde gewasbescherming), richtsnoeren en technische clausules in overheidsopdrachten voor onderhoud (ecologisch beheerplan) en aanleg, overleg met de spoorwegbeheerders,…
- Actie BHG 3.7.3 beoogt het aanbieden van aangepaste informatie en begeleiding (via de ‘Natuurfacilitator’) aan beheerders van terreinen en gebouwen die toegankelijk zijn voor kwetsbare groepen, om hen te ondersteunen bij het ecologisch en pesticidevrij beheer van hun buitenruimte.
Bovendien heeft de Brusselse regering op 6 juni 2024 een besluit aangenomen dat tot doel heeft het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen op het hele Brusselse grondgebied te beperken tot de middelen die officieel erkend zijn als “gewasbeschermingsmiddelen met een laag risico”. Vanaf juni 2025 zal alleen het gebruik van dergelijke producten nog toegestaan zijn in het Brussels Gewest. Er is een specifieke regeling voorzien voor landbouwers: voor hen geldt een overgangsperiode tot 2030 en na die datum zullen zij nog steeds producten mogen gebruiken die zijn toegelaten voor biologische landbouw.
Acties van het Waals Gewest
Op Waals niveau is de bescherming van omwonenden één van de belangrijkste aandachtspunten van het Waals Programma voor de Reductie van Pesticiden (‘Programme Wallon de Réduction des Pesticides 3’ of PWRP3) en van de herziening van het ‘pesticidebesluit’ van de Waalse regering van 11 juli 2013. Concreet zijn de volgende acties gepland:
- De Waalse overheid wil een instrument ontwikkelen voor het lokaliseren van gebieden waar het spuiten van pesticiden verboden is en zal dit instrument ter beschikking stellen van professionele gebruikers van gewasbeschermingsmiddelen (actie Wal. 3.2.1.1.1).
- Ook zal zij een toolbox ontwikkelen die de middelen en technieken bevat om de blootstelling van omwonenden aan gewasbeschermingsmiddelen te beperken, evenals een beslissingsondersteunende tool die het mogelijk maakt de meest geschikte middelen en technieken te selecteren naargelang de situatie die zich voordoet (actie Wal. 3.2.1.1.2).
- Actie Wal. 3.2.2.1.1 voorziet het verbeteren van de dialoog en de uitwisseling van informatie tussen boeren en lokale bewoners, evenals de implementatie van maatregelen ter beperking en preventie van de risico’s gelinkt aan de toepassing van gewasbeschermingsmiddelen (o.a. driftbeperkende maatregelen).
Federale acties
Actie Fed. 3.4.2 van het Federaal Reductieprogramma voor Gewasbeschermingsmiddelen heeft tot doel het gebruik van driftreducerende technieken (en andere blootstellingsbeperkende maatregelen) te verplichten voor professionele gebruikers van gewasbeschermingsmiddelen in heel België. Hoewel dergelijke technieken momenteel reeds worden opgelegd via de toelatingsaktes van de gewasbeschermingsmiddelen voor professioneel gebruik, blijkt de naleving hiervan in praktijk moeilijk te controleren. Door aanpassingen in de federale wetgeving zal het mogelijk zijn om minimale driftbeperkende maatregelen te verplichten bij elk professioneel gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en zal dit gecontroleerd kunnen worden via de driejaarlijkse keuring van de spuittoestellen.