Onkruidverdelgers, slakkenkorrels, insecticiden en fungiciden zijn voorbeelden van gewasbeschermingsmiddelen, ook vaak ‘pesticiden’ genoemd. Ze worden gebruikt om ongewenste planten te bestrijden of om planten te beschermen tegen schade, veroorzaakt door bijvoorbeeld slakken, insecten of schimmelziekten.
Helaas gebeuren er regelmatig ongevallen met dergelijke producten, meestal door verkeerd gebruik of onoplettendheid. Niet alleen de gebruiker zelf, maar ook kinderen en huisdieren kunnen er onbedoeld mee in contact komen. Blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen kan leiden tot huidirritaties, ademhalingsproblemen of ernstigere vergiftigingen. Bij verkeerd gebruik kunnen er ook resten in het milieu terechtkomen en schade toebrengen aan waterlopen, bijen of andere nuttige insecten.
Overweeg je het gebruik van een gewasbeschermingsmiddel? Informeer je vooraf grondig en volg onderstaande tips om de risico’s te beperken.
- Overweeg alternatieven
- Lees en respecteer het etiket
- Voorzie gepaste bescherming en apparatuur
- Bescherm jezelf, je naasten en de natuur
- Vermijd toepassing nabij afvoer, beken en vijvers
1. Overweeg alternatieven
Hoewel alle gewasbeschermingsmiddelen, voor ze op de markt komen, onderworpen worden aan een grondige risicobeoordeling, kunnen ze nog steeds schadelijk zijn voor de gezondheid van mensen, dieren of het milieu wanneer ze niet correct worden toegepast. Een ongeluk is snel gebeurd. Daarom is het beter om het gebruik van dergelijke middelen waar mogelijk te vermijden. Denk dus twee keer na vóór je een gewasbeschermingsmiddel gebruikt en beschouw dergelijke producten louter als laatste redmiddel.
Voor heel wat problemen in de tuin bestaan er duurzame, alternatieve oplossingen. Het loont de moeite om die eerst te overwegen voordat je besluit om een gewasbeschermingsmiddel te gebruiken!
Lees verder over duurzame, alternatieve oplossingen.
2. Lees en respecteer het etiket
Op het etiket van een gewasbeschermingsmiddel vind je alles wat je moet weten voor een correct en veilig gebruik. Volg je deze aanwijzingen niet, dan neem je onnodige risico’s voor jezelf en je omgeving.
Lees het etiket dus zorgvuldig vóór gebruik en volg alle aanwijzingen strikt op, waaronder:
- De toegelaten dosis en de juiste toepassingswijze
- Welke plantensoorten je mag behandelen
- De nodige veiligheidsmaatregelen, zoals het gebruik van handschoenen, de wachttijd voor het betreden van de behandelde oppervlakte (herbetredingstijd) en de wachttijd voor de oogst/consumptie
- De nodige maatregelen om milieuverontreiniging te voorkomen en de natuur te beschermen
Hou je altijd aan de gebruiksaanwijzing. Een hogere dosis of een hoger aantal toepassingen is niet toegelaten.
De gevaarsymbolen in een witte ruit met een rode rand waarschuwen voor mogelijke gevaren van een gewasbeschermingsmiddel, zoals gevaren voor de gezondheid, ontplofbaarheid, brandbaarheid of gevaren voor het milieu. Test je kennis over de betekenis van deze gevaarsymbolen op lezenvoorgebruik.be.
3. Voorzie gepaste bescherming en apparatuur
Een goede voorbereiding is essentieel. Check dus vooraf welke beschermingskledij en apparatuur je nodig hebt:
- Om te vermijden dat je huid met het gewasbeschermingsmiddel in contact komt, draag je minstens chemisch bestendige handschoenen, gesloten schoenen (rubberlaarzen of waterdicht schoeisel), een lange broek en lange mouwen. Kijk op het etiket na of er daarnaast nog extra beschermingsmaatregelen nodig zijn.
- Gebruik je een spuittoestel (bijvoorbeeld een rugsproeier), controleer dan of het in goede staat is en of er nergens lekken zijn. Lees de gebruiksaanwijzing van het toestel voor een correct gebruik.
- Als het gewasbeschermingsmiddel bedoeld is om te verdunnen, schat dan eerst de grootte van de oppervlakte die je wil behandelen. Bereken vervolgens de hoeveelheid product en de hoeveelheid water die je nodig hebt voor deze oppervlakte. Pas producten die bedoeld zijn om te verdunnen nooit onverdund toe!
- Hou tenslotte het weerbericht in de gaten: vermijd regenachtige of winderige dagen zodat het product niet wegspoelt of wegwaait van de plek die je wil behandelen.
Chemisch bestendige handschoenen herken je aan één van de pictogrammen hierboven. Deze handschoenen bedekken de voorarmen (ze zijn dus ca. 30 cm lang) en zijn gemaakt van nitril of neopreen. Leer, textiel, latex of PVC beschermen onvoldoende tegen gewasbeschermingsmiddelen. Dunne huishoudhandschoenen uit latex zijn dus niet geschikt!
4. Bescherm jezelf, je naasten en de natuur
Bescherm jezelf
Door de gepaste beschermkledij (zie hoger) vermijd je dat het gewasbeschermingsmiddel in contact komt met je huid. Zorg ook dat je het product nooit inademt. Let er tijdens de behandeling dus goed op dat de spuitnevel niet jouw richting uitkomt, bijvoorbeeld door de wind of een verkeerde houding.
Vermijd ook na afloop van de behandeling alle contact met het product:
- Spoel je schoenen en handschoenen zorgvuldig af met water, en trek ze pas daarna uit. Raak de buitenkant van de handschoenen niet aan.
- Opgelet: zorg ervoor dat het spoelwater niet in de riolering terechtkomt! Spoel bijvoorbeeld op een grasveld, waar het spoelwater in de bodem kan dringen.
- Trek de gebruikte kledij onmiddellijk uit en was ze in de wasmachine.
- Was je handen en voorarmen grondig. Reinig en ontsmet eventuele kwetsuren.
Bescherm je naasten
Gebruik een gewasbeschermingsmiddel nooit in aanwezigheid van andere mensen. Hou kinderen en huisdieren uit de buurt, minstens totdat het product is opgedroogd.
Wanneer het etiket een herbetredingstijd vermeldt (voor het opnieuw betreden van de behandelde oppervlakte), zorg dan dat tijdens deze wachttijd niemand toegang heeft tot de behandelde zone. Wie de zone betreedt voor de wachttijd over is, kan worden blootgesteld aan het product door contact met de huid of inademing.
Als er een wachttijd voor de oogst/consumptie op het etiket staat, oogst dan niet eerder!
Let op met slakkenkorrels:
Deze kunnen aantrekkelijk zijn voor kinderen en huisdieren!
Blauwe slakkenkorrels moeten gelijkmatig verspreid worden met ongeveer 10 cm afstand tussen de korrels (zie etiket voor de precieze dosering). Leg ze zeker niet op hoopjes of dammetjes, dit verbetert de werking van de korrels niet.
Bescherm de natuur
Draag er zorg voor dat het product zich niet verspreidt naar de omgeving:
- Wordt er regen of wind voorspeld? Stel de behandeling dan uit om te vermijden dat het product wegspoelt of verwaait.
- Vermijd verontreiniging van het oppervlaktewater (zie tip 5 hieronder).
- Spuit niet op bloeiende planten om bijen, vlinders en andere nuttige insecten te beschermen.
- Als je een spuittoestel gebruikt hebt, spoel dit driemaal grondig uit met water en sproei het spoelwater uit over een plek die reeds behandeld werd.
- Lege verpakkingen en vervallen producten horen thuis in het recyclagepark. Giet overschotten of spoelwater nooit in de gootsteen of riolering, dit verontreinigt het water!
5. Vermijd toepassing nabij afvoer, beken en vijvers
Gewasbeschermingsmiddelen kunnen nefast zijn voor het waterleven wanneer ze onbedoeld in het oppervlaktewater terechtkomen. Wanneer je bijvoorbeeld een onkruidverdelger zou gebruiken net naast een beek of vijver, dan bestaat de kans dat dit product bij de volgende regenbui in het water terechtkomt. Zelfs een kleine hoeveelheid product kan veel schade aanrichten.
Zo vermijd je verontreiniging van het oppervlaktewater:
- Gebruik gewasbeschermingsmiddelen nooit op minder dan 1 meter afstand van grachten, beken of vijvers. Raadpleeg steeds het productetiket, want voor sommige middelen is de verplichte veiligheidsafstand groter dan 1 meter.
- Gebruik gewasbeschermingsmiddelen nooit op trottoirs, opritten of terrassen die afwateren naar de riolering, want ook via de riolering kunnen gewasbeschermingsmiddelen in het oppervlaktewater terechtkomen.
- Giet productresten of spoelwater nooit in de gootsteen of riolering.
Werd je toch blootgesteld aan een gewasbeschermingsmiddel? Bel het Antigifcentrum!
Wanneer jij of iemand in je omgeving werd blootgesteld aan een gewasbeschermingsmiddel, bel dan steeds het Antigifcentrum op het gratis nummer 070 245 245, ook wanneer er (nog) geen symptomen zijn. Hou indien mogelijk de verpakking bij de hand om alle nuttige informatie over het product te kunnen geven. Het Antigifcentrum zal je informeren over de ernst van de situatie, de te verwachten symptomen en zal je indien nodig adviseren om een arts te raadplegen.
Meer informatie: www.antigifcentrum.be.
Nuttige informatie voor het Antigifcentrum/de arts:
- Hoe oud is het slachtoffer: gaat het om een kind of een volwassene?
- Welk product heeft de vergiftiging veroorzaakt? (naam, toelatingsnummer of UFI-code: zie verpakking of bijsluiter)
- Over hoeveel product gaat het?
- Wat is er precies gebeurd (ongeval,...)? Op welke manier is het slachtoffer blootgesteld (contact met de huid, ogen, inademing,...)?
- Stel je ziekteverschijnselen vast, zo ja, welke? (bijv. misselijkheid, irritatie, braken,…)
Hou de verpakking van het betrokken product bij de hand.
Bijkomende bronnen voor wie meer wil weten
Heb je nog vragen over het gebruik van een gewasbeschermingsmiddel?
Vraag advies aan het callcenter van Handig in de tuin, op het gratis nummer 0800 62 604.
Het callcenter is bereikbaar van maandag tot zaterdag tussen 8u en 20u.
Veelgestelde vragen (FAQ)
- Hoe kies ik het minst schadelijke gewasbeschermingsmiddel?
- Hoe kan ik zien of een gewasbeschermingsmiddel in België is toegelaten voor niet-professioneel gebruik?
- Welke beschermkledij en apparatuur heb ik nodig?
- Welke weersomstandigheden zijn geschikt voor een bespuiting?
- Hoe kan ik een gewasbeschermingsmiddel veilig bewaren?
- Wat doe ik met lege verpakkingen en productresten?